आयुष्यातली आणि भारतातील राजकारणाची वस्तुस्थिती मांडणारे ३ 'स'

आयुष्यातली आणि भारतातील वस्तुस्थिती मांडणारे ३ 'स' हे शीर्षक वाचून गोंधळात पडला ना ? हे कसले शीर्षक ?/ ' 'स' या मुळाक्षराचा आणि आयुष्यातील आणि भारतातील वस्तुस्थितीचा काय तो संबंध ? बरे असेल काही संबंध मात्र त्यात ३ या आकड्याच्या संबंध तो काय ? असे एक ना अनेक प्रश्न आपल्या मनात  हे शीर्षक बघून आले असतील तर सांगतो मी या लेखात बोलणार आहे तीन मराठी चित्रपटांविषयी. या तिन्ही चित्रपटांच्या सुरुवातीचे अक्षर आहे 'स' . या तिन्ही चित्रपटांमधून काय संदेश  देण्यात आला आहे.याचा विचार करता त्यातील एक चित्रपट आयुष्यात कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट असतो अगदी चांगल्या गोष्टीच्या आहारी गेले तरी आयुष्याची मातीच होते हे सांगतो. तर राहिलेले दोन चित्रपट राजकारणी आणि सार्सामान्य जनता आणि राजकारणी व्यक्तींमधील एकमेंकांवर कुरघोडी कोणत्या पद्धतीने करतात यावर भाष्य करतात 

तसे बघायला गेले  तर या चित्रपटात सांगण्यात आलेले संदेश अनेक चित्रपटातून देण्यात आलेले आहेत या तिन्ही चित्रपटांच्या नावाची सुरुवात जशी 'स' या अक्षरापासून होते तसेच साम्य देखील या चित्रपटांतून आपण दिसू शकते तरी देखील मी हे तीन विशिष्ट चित्रपट निवडले आहेत कारण हे चित्रपट जेव्हा प्रदर्शित झाले होते त्यावेळी हे चित्रपट खूपच गाजले होते या तीन चित्रपटांपैकी दोन चित्रपट प्रदर्शित होऊन ४५ वर्षे होऊन गेली आहेत ,मात्र अजून देखील मराठी चित्रपटांचा विषय निघतो तेव्हा त्या चित्रपटाचे नाव येतेच मी बोलतोय आयुष्यातली  वस्तुस्थिती मांडणाऱ्या 'सामना या चित्रपटांविषयी आणि भारतातील राजकारणाची वस्तुस्थिती मांडणाऱ्या 'सिंहासन आणि सामना या चित्रपटाविषयी 

पहिल्यांदा बोलूया सामनाविषयी सामना  ग्रामीण भागातील सत्ताकेंद्र, भ्रष्टाचार आणि नैतिकतेच्या संघर्षाचे प्रभावी चित्रण करतो. कथानक गावातील प्रभावशाली आणि स्वार्थी सत्ताधीश हिंदुराव पाटील आणि त्याच्या विरोधात उभ्या राहणाऱ्या तत्त्वनिष्ठ मास्तर यांच्या संघर्षाभोवती फिरते. हिंदुराव पाटील आपल्या सत्तेचा वापर करून गावकऱ्यांवर दबाव निर्माण करतो, तर मास्तर अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवत सत्य आणि न्यायाची बाजू मांडतो. संवादप्रधान कथानकातून दोघांतील विचारसरणीचा संघर्ष आणि गावातील भीतीचे वातावरण प्रभावीपणे उलगडले जाते. चित्रपटात गावकऱ्यांची असहायता, सत्तेचा गैरवापर आणि समाजातील भीतीमुळे वाढणारा अन्याय वास्तववादी पद्धतीने दाखवला आहे. हिंदुराव पाटील सत्तेची पकड कायम ठेवण्यासाठी कोणतीही मर्यादा ओलांडायला तयार असतो, तर मास्तर कोणत्याही दबावाला न घाबरता सत्यासाठी ठामपणे उभा राहतो. त्यामुळे हा संघर्ष केवळ दोन व्यक्तींमधील राहत नाही, तर तो समाजातील नैतिक मूल्ये आणि भ्रष्ट सत्तेतील संघर्षाचे प्रतीक बनतो.

सरकारनामाविषयी बोलायचे झाल्यास, सरकारनामा ग्रामीण राजकारणातील सत्तासंघर्ष, स्वार्थ, कटकारस्थान आणि नैतिकतेचे वास्तववादी चित्रण करतो. कथानकात दोन प्रभावशाली राजकीय गट सत्तेसाठी एकमेकांविरोधात उभे ठाकतात. स्थानिक निवडणुका, गटबाजी, युती, फसवणूक तसेच पैशाचा आणि दबावाचावापर यांमुळे राजकारण अधिक गुंतागुंतीचे बनते. सत्तेची स्पर्धा इतकी तीव्र होते की वैयक्तिक नातेसंबंध, विश्वास आणि सामाजिक मूल्ये यांनाही तडा जातो. या संघर्षात सामान्य माणूस केवळ राजकीय खेळातील साधन बनून राहतो आणि त्याचे प्रश्न दुय्यम

ठरतात. चित्रपटात राजकीय नेत्यांची सत्तेसाठी कोणत्याही थराला जाण्याची मानसिकता प्रभावीपणे दाखवली आहे. सत्ता टिकवण्यासाठी आणि वाढवण्यासाठी नैतिकतेपेक्षा विजयाला अधिक महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे लोकशाहीच्या मूल्यांवर परिणाम होतो आणि समाजात अन्याय, भ्रष्टाचार व असमानता वाढते. कथानकातून ग्रामीण भागातील राजकारणातील वास्तव, मानवी स्वभावाचे विविध पैलू आणि सत्तेच्या मोहामुळे निर्माण होणारे संघर्ष स्पष्टपणे उलगडले जातात.

या चित्रपटाचा मुख्य संदेश असा आहे की, लोकशाही मजबूत ठेवण्यासाठी नागरिकांनी सजग आणि जागरूक राहणे अत्यंत आवश्यक आहे. फक्त मतदान करणे पुरेसे नसून, सत्ताधाऱ्यांच्या कामावर सतत लक्ष ठेवणेही गरजेचे आहे. अन्याय आणि भ्रष्टाचाराविरुद्ध आवाज उठवणे ही प्रत्येकाची सामाजिक जबाबदारी आहे. ‘सरकारनामा’ आपल्याला शिकवतो की, सत्तेचा उपयोग लोककल्याणासाठी आणि समाजाच्या प्रगतीसाठी झाला पाहिजे. प्रामाणिकपणा, पारदर्शकता आणि योग्य नेतृत्व यांच्याशिवाय खरी लोकशाही टिकू शकत नाही. 

सिंहासन या चित्रपटाचा विचार करता, सत्ताकारणातील कपट, भ्रष्टाचार, स्पर्धा आणि नैतिकतेच्या ऱ्हासाचे प्रभावी चित्रण करतो. कथानक मुख्यतः मुख्यमंत्रीपदाभोवती फिरते, जिथे विविध राजकीय नेते सत्तेसाठी डावपेच आखत असतात. गुप्त बैठका, सौदेबाजी, युती आणि विश्वासघात यांच्या माध्यमातून राजकारणातील वास्तव उलगडले जाते. सत्तेच्या संघर्षात नेते एकमेकांना खाली खेचण्याचा प्रयत्न करतात, तर सामान्य जनतेचे प्रश्न आणि समाजहित दुय्यम ठरतात.चित्रपटात पत्रकाराचे पात्र अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तो सत्ताधाऱ्यांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून सत्य जनतेसमोर आणण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र त्यालाही अनेक अडचणी, दबाव आणि संघर्षांचा सामना करावा लागतो. या पात्रातून माध्यमांची जबाबदारी आणि लोकशाहीतील त्यांचे महत्त्व अधोरेखित होते. कथानकातून राजकारणातील अंतर्गत संघर्ष, अस्थिरता आणि सत्तेच्या लालसेमुळे निर्माण होणाऱ्या विसंगती स्पष्टपणे दिसून येतात.

‘सिंहासन’चा मुख्य संदेश असा आहे की, सत्तेचा उद्देश लोककल्याण असला पाहिजे; अन्यथा ती केवळ संघर्ष आणि स्वार्थाचे केंद्र बनते. लोकप्रतिनिधींनी जनतेची सेवा करण्याऐवजी स्वतःचा फायदा साधण्याचा प्रयत्न केला, तर लोकशाही कमकुवत होते. चित्रपट समाजाला सावध करतो की, पारदर्शकता, नैतिकता आणि जबाबदार नेतृत्व यांशिवाय लोकशाही टिकू शकत नाही.

हा चित्रपट नागरिकांनाही महत्त्वाचा संदेश देतो की, फक्त मतदान करून थांबणे पुरेसे नाही. सत्ताधाऱ्यांवर सतत लक्ष ठेवणे, प्रश्न विचारणे आणि चुकीच्या गोष्टींना विरोध करणे आवश्यक आहे. जागरूक नागरिकत्व, मजबूत लोकमत आणि नैतिक नेतृत्व या गोष्टीच लोकशाहीला खऱ्या अर्थाने बळकटी देतात.

चित्रपट हे समाज प्रबोधनाचे  सशक्त माध्यम आहे, याची साक्ष हे तिन्ही चित्रपट त्यांचे विषय मोठ्या प्रमाणात वेगवेगळे असले तरी देतात हे नाकारता येणे अशक्यच